Trong kỷ nguyên bóng đá hiện đại, ranh giới quốc gia trên bản đồ bóng đá ngày càng trở nên mờ nhạt. Việc một cầu thủ sinh ra ở quốc gia A nhưng khoác áo đội tuyển quốc gia B không còn là chuyện hiếm. Dưới đây là phân tích chi tiết về luật nhập tịch, các quy định khắt khe của FIFA và những vấn đề xoay quanh.
Giới thiệu về việc nhập tịch trong bóng đá
Nhập tịch trong bóng đá (Naturalization) là quá trình một cầu thủ nhận quốc tịch của một quốc gia khác với nơi họ sinh ra, và quan trọng hơn là được FIFA cấp phép để thi đấu cho Đội tuyển Quốc gia (ĐTQG) của nước đó.
Cần phân biệt rõ hai khái niệm:
- Quốc tịch pháp lý: Là công dân hợp pháp của một nước (có hộ chiếu).
- Quốc tịch thể thao: Đủ điều kiện thi đấu cho Liên đoàn bóng đá của nước đó theo luật FIFA. Có hộ chiếu chưa chắc đã được đá cho ĐTQG nếu không thỏa mãn các điều kiện ràng buộc khác.
Vì sao lại có chuyện nhập tịch trong bóng đá?
Xu hướng này phát triển mạnh mẽ vì lợi ích song phương:
Đối với Đội tuyển Quốc gia/Liên đoàn:
- Thành tích ngay lập tức: Các nền bóng đá đang phát triển muốn rút ngắn khoảng cách trình độ bằng cách đưa về những cầu thủ đã thành danh, có thể hình, thể lực và kỹ thuật vượt trội.
- Lấp đầy vị trí yếu: Một đội tuyển có thể dư thừa tiền vệ nhưng thiếu tiền đạo giỏi, nhập tịch là giải pháp nhanh nhất.
Đối với Cầu thủ:
- Cơ hội thi đấu quốc tế: Nhiều cầu thủ rất giỏi nhưng không thể cạnh tranh suất đá chính tại các cường quốc bóng đá (như Brazil, Pháp, Tây Ban Nha) vì quá nhiều nhân tài. Nhập tịch giúp họ được dự World Cup, Euro, Asian Cup.
- Giá trị thương hiệu: Trở thành tuyển thủ quốc gia giúp nâng cao giá trị chuyển nhượng và lương bổng.
Luật nhập tịch bóng đá: lợi ích và những tranh cãi
Quy định của FIFA về nhập tịch (Cập nhật mới nhất)
Đây là phần quan trọng nhất. FIFA kiểm soát vấn đề này rất gắt gao để tránh tình trạng các quốc gia giàu có “mua” đội hình. Quy định này nằm trong Điều lệ FIFA (FIFA Statutes).
Để một cầu thủ nhập tịch thi đấu cho một ĐTQG mới, họ phải thỏa mãn các điều kiện sau:
A. Nguyên tắc cơ bản (Điều 5)
Cầu thủ phải có quốc tịch vĩnh viễn không phụ thuộc vào nơi cư trú của quốc gia đó (tức là đã có hộ chiếu hợp pháp).
B. Mối quan hệ ràng buộc (Điều 6 & 7)
Nếu cầu thủ không sinh ra tại lãnh thổ của liên đoàn đó, họ phải đáp ứng ÍT NHẤT MỘT trong các tiêu chí sau để chứng minh mối liên hệ:
- Bố hoặc mẹ đẻ sinh ra tại quốc gia đó.
- Ông hoặc bà nội/ngoại sinh ra tại quốc gia đó.
- Cầu thủ đã sống liên tục trên lãnh thổ của quốc gia đó ít nhất 5 năm (sau khi đủ 18 tuổi). Lưu ý: Đối với cầu thủ di cư khi là trẻ vị thành niên, số năm có thể thay đổi tùy trường hợp cụ thể.
C. Luật thay đổi Liên đoàn (Điều 9 – Cập nhật 2020)
Trước đây, nếu đã đá một trận chính thức cho ĐTQG A, cầu thủ vĩnh viễn không được đá cho ĐTQG B. Tuy nhiên, luật mới năm 2020 đã nới lỏng (“cởi trói”) cho phép cầu thủ chuyển đổi nếu thỏa mãn TẤT CẢ điều kiện sau:
- Tại thời điểm đá trận đầu tiên cho ĐTQG cũ, cầu thủ đã có quốc tịch của ĐTQG mới.
- Cầu thủ ra sân không quá 3 trận cho ĐTQG cũ (tính cả giao hữu và chính thức).
- Thời điểm ra sân cho ĐTQG cũ, cầu thủ dưới 21 tuổi.
- Trận đấu cuối cùng cho ĐTQG cũ đã cách đây ít nhất 3 năm.
- Cầu thủ chưa từng đá trận nào tại Vòng chung kết World Cup hoặc Vòng chung kết châu lục (như Euro, Asian Cup, Copa America…) cho ĐTQG cũ.
Cầu thủ cần tuân thủ gì nếu muốn nhập tịch?
- Cư trú và Hội nhập: Nếu không có gốc gác (ông bà/cha mẹ), cầu thủ phải chấp nhận sống và thi đấu tại quốc gia đó liên tục 5 năm. Điều này đòi hỏi sự kiên nhẫn.
- Từ bỏ cơ hội cũ: Phải xác định rõ ràng việc không còn cơ hội khoác áo đội tuyển quê hương (ví dụ: một cầu thủ Brazil nhập tịch Việt Nam phải chấp nhận vĩnh viễn không đá cho tuyển Brazil).
- Hồ sơ pháp lý: Hoàn tất thủ tục xin quốc tịch theo luật pháp của nước sở tại (học tiếng, thi quốc tịch, lý lịch tư pháp…).
Đội tuyển (Liên đoàn) cần tuân thủ gì?
- Chứng minh tư cách: Liên đoàn phải gửi hồ sơ lên Ủy ban Tư cách Cầu thủ FIFA (Players’ Status Committee) để xét duyệt.
- Không vi phạm “Cap-tie”: Phải rà soát kỹ lịch sử thi đấu của cầu thủ. Nếu cầu thủ từng đá dù chỉ 1 phút tại Vòng chung kết World Cup cho nước khác, việc nhập tịch sẽ vô nghĩa về mặt thể thao.
- Tuân thủ luật pháp quốc gia: Liên đoàn không thể đứng trên luật pháp. Việc nhập tịch phải được Chính phủ nước đó phê duyệt trước khi FIFA xem xét.
Tranh cãi về công bằng trong nhập tịch
Dù phổ biến, vấn đề này vẫn gây tranh cãi lớn:
- Mất bản sắc dân tộc: Nhiều người hâm mộ cho rằng ĐTQG phải là đại diện cho dòng máu, văn hóa của dân tộc đó. Một đội bóng có quá nhiều cầu thủ nhập tịch (không nói tiếng bản địa, không hiểu văn hóa) bị xem là “lính đánh thuê”.
- Sự bất công giữa các nền bóng đá: Các quốc gia giàu có (như Qatar, Trung Quốc giai đoạn trước) có thể dùng tiền để nhập tịch ồ ạt cầu thủ giỏi, gây khó khăn cho các quốc gia chú trọng đào tạo trẻ nhưng nghèo hơn.
- Triệt tiêu cơ hội của cầu thủ nội: Việc lạm dụng cầu thủ nhập tịch có thể khiến cầu thủ trẻ bản địa mất suất lên tuyển, làm thui chột công tác đào tạo trẻ.
Những trường hợp nổi tiếng (Thành công và Điển hình)
- Deco & Pepe (Brazil và Bồ Đào Nha): Hai huyền thoại gốc Brazil nhưng trở thành biểu tượng của tuyển Bồ Đào Nha. Pepe thậm chí còn là trụ cột hàng thủ Bồ Đào Nha suốt hơn một thập kỷ.
- Aymeric Laporte (Pháp và Tây Ban Nha): Từng được gọi lên tuyển Pháp nhưng không được trọng dụng. Anh chuyển sang nhập tịch Tây Ban Nha và ngay lập tức trở thành trụ cột tham dự Euro và World Cup.
- Declan Rice (CH Ireland và Anh): Đã đá 3 trận giao hữu cho CH Ireland, nhưng sau đó quyết định chuyển sang khoác áo Tam Sư (Anh) và trở thành ngôi sao lớn. Đây là ví dụ điển hình của việc tận dụng kẽ hở luật pháp.
- Tại Đông Nam Á:
- Indonesia: Đang cực kỳ thành công với chính sách nhập tịch các cầu thủ gốc Hà Lan (gốc gác Indonesia).
- Việt Nam: Đã có trường hợp Nguyễn Filip (Việt kiều CH Czech) nhập tịch thành công theo diện huyết thống. Mới đây nhất là Nguyễn Xuân Son (Rafaelson) nhập tịch theo diện cư trú 5 năm, tuy nhiên việc lên tuyển vẫn cần cân nhắc nhiều yếu tố chuyên môn và pháp lý FIFA.
Tổng kết
Luật nhập tịch bóng đá hiện nay là một “con dao hai lưỡi”. Nếu sử dụng khôn ngoan (kết hợp cầu thủ gốc gác và đào tạo trẻ), nó là đòn bẩy thành tích cực tốt. Tuy nhiên, nếu lạm dụng (nhập tịch ồ ạt cầu thủ không có gốc gác), nó có thể làm mất đi bản sắc và sự ủng hộ của người hâm mộ quốc gia.
Tải app VAR Plus để không bỏ lỡ lịch thi đấu, kết quả, bảng xếp hạng của các giải đấu hàng đầu thế giới: https://onelink.to/varbongda
