Trong hơn một thập kỷ, công thức chiến thắng tại Premier League dường như rất đơn giản: Tỷ phú mua lại CLB + Bơm tiền không giới hạn = Cúp vô địch. Roman Abramovich đã làm thế với Chelsea, và Sheikh Mansour nâng tầm nó tại Manchester City.
Tuy nhiên, gió đã đổi chiều. Việc Everton bị trừ điểm liên tiếp, Nottingham Forest nơm nớp lo sợ, và trên đầu Manchester City lơ lửng “thanh gươm Damocles” với 115 cáo buộc vi phạm, đã chứng minh một thực tế mới: Cuộc chơi tài chính giờ đây khốc liệt không kém cuộc chiến trên sân cỏ.
Thứ quyền lực vô hình đang thao túng tất cả chính là FFP (Financial Fair Play) và phiên bản khắc nghiệt hơn của nó tại Ngoại hạng Anh: PSR (Profit and Sustainability Rules – Quy tắc Lợi nhuận và Bền vững).
Bản chất của FFP và PSR: Chúng là gì?
Để hiểu tại sao các CLB sợ hãi, chúng ta cần phân biệt rõ hai khái niệm thường bị đánh đồng:
FFP (Của UEFA)
Được giới thiệu năm 2011 bởi cựu chủ tịch UEFA Michel Platini.
Mục đích ban đầu: Ngăn chặn các CLB chi tiêu nhiều hơn số tiền họ kiếm được (chống “doping tài chính”), bảo vệ các đội bóng khỏi nguy cơ phá sản do nợ nần chồng chất.
Nguyên tắc cốt lõi: “Break-even” (Hòa vốn). Bạn kiếm được 100 đồng, bạn chỉ được tiêu trong khoảng đó.
PSR (Của Premier League)
Đây mới là thứ khiến Chelsea và Man City đau đầu nhất hiện tại. Premier League có bộ quy tắc riêng.
Quy định “Thép”: Các CLB được phép thua lỗ tối đa 105 triệu bảng trong chu kỳ 3 năm (trung bình 35 triệu bảng/năm).
Điều kiện: Khoản lỗ này phải được chủ sở hữu bù đắp bằng tiền túi hoặc cổ phiếu. Nếu không có chủ bơm tiền, mức lỗ cho phép chỉ là 15 triệu bảng/3 năm.
Tóm lại: Luật chơi rất đơn giản – “Làm bao nhiêu, ăn bấy nhiêu”. Nếu bạn muốn mua cầu thủ giá 100 triệu bảng, bạn phải chứng minh mình đã bán được đủ số áo đấu, vé, hoặc cầu thủ khác để bù vào.
Luật công bằng tài chính là gì?
Tại sao Chelsea và Man City lại “Sợ xanh mặt”?
Dù cùng bị FFP/PSR đe dọa, nhưng nỗi sợ của Man City và Chelsea đến từ hai vấn đề hoàn toàn khác nhau.
Manchester City: Bóng ma của “115 cáo buộc”
Man City không sợ vì họ thiếu tiền hay kinh doanh kém. Họ sợ vì bị cáo buộc gian lận để lách luật.
Bản chất cáo buộc: Premier League cáo buộc Man City (giai đoạn 2009-2018) đã “thổi phồng” doanh thu tài trợ. Ví dụ: Hãng hàng không Etihad tài trợ 60 triệu bảng, nhưng thực chất tiền đó đến trực tiếp từ túi ông chủ Sheikh Mansour, còn Etihad chỉ bỏ ra 8 triệu (con số giả định để minh họa). Điều này vi phạm nguyên tắc “Bên liên quan” (Related Party Transaction).
Mức độ nguy hiểm: Nếu bị kết tội, Man City không chỉ bị phạt tiền. Họ đối mặt với nguy cơ:
Trừ điểm cực nặng (có thể lên tới 30-50 điểm).
Tước chức vô địch trong quá khứ.
Thậm chí bị trục xuất khỏi giải đấu (xuống hạng).
Đây là lý do HLV Pep Guardiola và giới chủ City luôn căng thẳng mỗi khi chủ đề này được nhắc tới.
Manchester City vướng 115 cáo buộc gian lận tài chính
Chelsea: “Canh bạc” khấu hao (Amortization) và ranh giới mong manh
Chelsea dưới thời Todd Boehly đã chi hơn 1 tỷ bảng mua cầu thủ chỉ trong 2 năm. Tại sao họ chưa bị phạt ngay lập tức?
Lỗ hổng “Khấu hao” (Amortization):
Khi mua Enzo Fernandez giá 106 triệu bảng với hợp đồng 8 năm, kế toán không ghi nợ ngay 106 triệu vào năm đó.
Họ chia nhỏ: $106 \div 8 = 13.25$ triệu bảng/năm.
Cách này giúp báo cáo tài chính năm hiện tại trông rất “đẹp”.
Nỗi sợ hiện tại: UEFA và Premier League đã nhận ra “mẹo” này và sửa luật: Hợp đồng dù ký dài bao nhiêu cũng chỉ được chia nhỏ khấu hao tối đa 5 năm.
Hệ quả: Chelsea giờ đây gánh một quỹ lương khổng lồ và các khoản nợ khấu hao kéo dài cả thập kỷ. Nếu họ không giành vé dự Champions League (nguồn thu lớn), họ sẽ vi phạm giới hạn lỗ 105 triệu bảng ngay lập tức. Đó là lý do Chelsea buộc phải bán khách sạn, bán sân tập cho chính công ty mẹ để “làm đẹp sổ sách”.
Chelsea cũng bị cáo buộc gian lận tài chính giống Manchester city
Cách tính toán: Cái bẫy nằm ở đâu?
Để hiểu tại sao các CLB khó thoát, hãy nhìn vào cách tính của FFP:
Doanh thu được tính: Tiền vé, bản quyền truyền hình, tài trợ thương mại, bán cầu thủ.
Chi phí bị trừ: Lương cầu thủ (thường chiếm 60-70% doanh thu), phí chuyển nhượng (đã khấu hao), phí đại diện, chi phí vận hành.
Khoản được miễn trừ (Điểm sáng): Tiền đầu tư vào Sân vận động, Học viện đào tạo trẻ, Đội nữ, và các dự án cộng đồng KHÔNG bị tính vào khoản lỗ FFP.
Điều này giải thích tại sao Man City và Chelsea đầu tư rất mạnh vào học viện.
Chiến thuật “Pure Profit” (Lợi nhuận ròng) từ học viện
Đây là lý do Chelsea bán Mason Mount (sang MU), Lewis Hall (sang Newcastle) hay Gallagher (sang Atletico).
Bán một cầu thủ mua về giá 50 triệu: Chỉ lãi phần chênh lệch.
Bán một cầu thủ đào tạo từ học viện (như Mason Mount giá 60 triệu): Giá trị trên sổ sách là 0 đồng $\rightarrow$ Toàn bộ 60 triệu được tính là Lợi nhuận ròng (Pure Profit) ngay lập tức vào báo cáo tài chính.
$\rightarrow$ Các cầu thủ “cây nhà lá vườn” trở thành “vật tế thần” để cứu vãn báo cáo tài chính.
Hình phạt: Không còn là “Hổ giấy”
Trước đây, FFP bị coi là trò đùa khi các CLB lớn chỉ bị phạt tiền (thứ họ có rất nhiều). Nhưng cục diện đã thay đổi hoàn toàn từ năm 2023.
Everton: Bị trừ tổng cộng 8 điểm (trong mùa giải 2023/24) vì vi phạm mức lỗ cho phép khoảng 20 triệu bảng. Hình phạt này đẩy họ đến bờ vực xuống hạng.
Nottingham Forest: Bị trừ 4 điểm vì lý do tương tự.
Tiền lệ này gửi một thông điệp đanh thép đến Chelsea và Man City: Sai phạm sẽ trả giá bằng điểm số, và điểm số quyết định sự tồn vong.
Tương lai: FFP 2.0 và mô hình “Squad Cost Ratio”
Nhận thấy quy tắc lỗ 105 triệu bảng/3 năm đã lỗi thời (do lạm phát), UEFA và Premier League đang chuyển dịch sang mô hình mới, gọi là Squad Cost Ratio (Tỷ lệ chi phí đội hình).
Quy tắc: Các CLB chỉ được phép chi tiêu 70% doanh thu cho lương, chuyển nhượng và phí đại diện (Man Utd, Chelsea, City có thể được nới lỏng mức 85% trong giai đoạn chuyển giao nhưng sẽ siết dần về 70%).
Ý nghĩa:
Nếu bạn kiếm được 1 tỷ bảng, bạn được tiêu 700 triệu.
Nếu bạn chỉ kiếm được 100 triệu, bạn chỉ được tiêu 70 triệu.
Tác động: Điều này sẽ duy trì trật tự hiện tại. Các đội bóng giàu truyền thống, kiếm tiền giỏi (MU, Real Madrid, Liverpool, Arsenal) sẽ mãi mãi mạnh. Các đội bóng nhỏ muốn “hóa rồng” nhờ túi tiền ông chủ (như Newcastle) sẽ gặp vô vàn khó khăn vì bị giới hạn bởi chính doanh thu thấp kém của họ.
Kết luận: Luật chơi hay rào cản?
FFP và PSR ban đầu được sinh ra để bảo vệ các đội bóng khỏi phá sản, nhưng giờ đây nó đang trở thành một “cuộc chiến pháp lý”.
Với Man City, đó là cuộc chiến để bảo vệ danh dự và di sản của cả một kỷ nguyên thống trị.
Với Chelsea, đó là cuộc chạy đua với thời gian để cân bằng lại canh bạc tất tay của giới chủ Mỹ.
Người hâm mộ có thể thấy nhàm chán khi đọc về báo cáo tài chính thay vì bàn thắng, nhưng trong bóng đá hiện đại, một kế toán giỏi đôi khi quan trọng ngang ngửa một tiền đạo ghi 30 bàn/mùa. Bởi lẽ, tiền đạo ghi bàn giúp bạn thắng trận đấu, nhưng kế toán giúp bạn không bị xóa sổ khỏi giải đấu.
Tải app VAR Plus để xem thêm thông tin về cầu thủ, phong độ, số liệu thống kê về các câu lạc bộ. Bên cạnh đó không bỏ lỡ lịch thi đấu, kết quả, bảng xếp hạng của các giải đấu hàng đầu thế giới: https://onelink.to/varbongda
